Węgierska kuchnia

Jadąc na Węgry musimy mieć świadomość, że na wczasach przybędzie nam kilka kilogramów, bo choć dania węgierskie są zwykle bardzo smaczne dla polskiego podniebienia, to jednak tuczące – tłuste albo słodkie. Oto kilka z tych potraw, które mimo wszystko trzeba spróbować, nie zważając na konsekwencje:

Zupa gulaszowa (gulyásleves)– na Węgrzech gulasz to pełne danie, zastępujące często dwa dania, gdyż jest bardzo syte. Zupa jest pikantna, główne składniki to mięso wołowe lub wieprzowe, warzywa i przyprawy, a głównie papryka:

Leczo (lecsó) –pokrojone w kawałki papryka, cebula i pomidory a także słonina i parówki lub kiełbasa:
Kapuszta nadziewana mięsem (töltött káposzta) – pełne danie, w którym główną rolę gra kiszona kapusta oraz nadziewane mięsem wieprzowym papryka lub liście kapusty:

Zupa rybna (halászlé) – zupa, której głównym składnikiem jest ryba (np. karp) oraz cebula.

Na Węgrzech popularne jest tzw. főzelék, jest to potrawa z gotowanych warzyw, mogą to być ziemniaki, brokuły, zielony groszek, groch, kapusta, szczaw, bardzo popularna jest dynia. Warzywa rozpływają się w sosie, jest to potrawa o rzadkiej konzystencji, ale traktowana, jako drugie danie, a nie zupa.

Zupa fasolowa Jókai (Jókai bableves) – głównym składnikiem jest fasola, następnie warzywa, kiełbasa, golonka, ocet, papryka i śmietana:

Z deserów polecam coś, co nazwywa się Somlói galuska i składa się z biszkoptu, polewy czekoladowej i bitej śmietany, uzupełnianych rodzynkami lub orzechami, pycha!:

W każdym sklepie spożywczym można dostać Túró Rudi – jest to przysmak z twarogu i czekolady.  Gdy przyjeżdża do mnie rodzina z Polski, to w mojej lodówce na pewno to znajdą, po prostu Túró Rudi nie może zabraknąć i koniec!:

Lekcja j. węgierskiego

Jeśli byłeś na Węgrzech, to z pewnością starałeś się cokolwiek zrozumieć z tej dziwnej, zakręconej mowy, a tu… ani rusz! Na nic twoja szkolna znajomość angielskiego, niemieckiego – j. węgierski nie przypomina kompletnie niczego. Aż dziw, że oni mogą się ze sobą jakoś porozumieć!

Ale nie jest tak źle, jakby się wydawało. Język ten dziwnie brzmi w Twoich uszach, ale jest bardzo logiczny i po paru lekcjach zauważysz, że to się trzyma kupy! Na początek naucz się kilku wyrazów i zwrotów, które mogą ci się przydać przy najbliższym wyjezdzie na Węgry: „Jó napot kívánok” to „Dzień dobry”, a dosłownie: Życzę dobrego dnia!, „Szia”, to „Cześć”, a w wymowie bardzo przypomina angielskie „See you”. Słowem „Sziasztok” witaj i żegnaj się, jak masz do czynienia z więcej, niż jedną osobą, pamiętając o tym, że „sz” wymawia się, jak „s” i odwrotnie.

Jeśli właśnie siedzisz w piwniczce winnej, to warto wiedzieć, że „Na zdrowie” to „Egészségünkre”, a jak szukasz termalnego kąpieliska, to pytaj o „termál fürdő”. Zwalniaj na trasie widząc samochód z napisem „Rendőrség”, a miłość Węgierce wyznawaj słowem „Szeretlek!”.

A teraz krótki test, jak dobrze masz opanowany j. węgierski. Co to znaczy: huligán, pizsama, apartman, muzsika, vodka? Jeśli poprawnie przetłumaczyłeś wszystkie pięć słów, to znaczy, że jesteś na dobrej drodze do opanowania języka naszych bratanków. Gratuluję!

Słownik polsko-węgierski wczasowicza:
Dzień dobry! – Jó napot! (ju napot)
Dobry wieczór! -Jó estét! (ju estit)
Do widzenia! – Viszontlátásra! (wisontlataszro)
Cześć! – Szia (sija)
Jak się masz? – Hogy vagy? (hodź wodź)
Jak się pan/pani ma? – Hogy van? (hodź won)
Dziękuję, dobrze – Köszönöm, jól. (kusunum, jul)
Dziękuję – Köszönöm (kusunum)
Proszę – Tessék (teszik)
Przepraszam – Bocsánat! (boczanot)
Tak/Nie – Igen/Nem (igen/nem)
Miłego dnia! – Szép napot!  (syip nopot)
Która godzina? – Hány óra? (Hań ora)
Gdzie? – Hol? (hol)
Kiedy? – Mikor? (mikor)
Dlaczego? – Miért? (miyrt)
Jest/Nie ma – Van/Ninc (won/nincz)
Na zdrowie! – Egészségünkre! (egisszygunkre)
Problem – Probléma (problyimo)
Nie ma problemu. – Ninc probléma. (nincz problyima)
Jest problem.  – Probléma van (problyimo won)
Dobrze się czujesz? – Jól vagy? (jul wodź)
Dobrze się czuję. – Jól vgyok. (jul wodziok)
Źle się czuję.  – Rosszul vagyok. (rossul wodziok)
Jestem chory/chora. – Beteg vagyok. (beteg wodziok)
Przygodnia – Orovosi rendelő (orwoszi rendelu)
Dyżur lekarski – Orvosi ügyelet (orvoszi udzielet)
Gdzie jest? – Hol van? (hol won)
Muzeum – Múzeum (muzeum)
Kąpielisko – Fürdő (firdu)
Bilet – Jegy (jedź)
Przebieralnia – Öltöző (ultuzu)
Mleczko do opalania – Naptej (noptej)
Wycieczka – Kirándulás (kirandulasz)
Tłumacz – Tolmács (tolmacz)
Odjazd – Indulás (indulasz)
Przyjazd – Érkezés (yrkezis)
Kościół – Templom (templum)
Msza – Mise (misze)
Apteka – Gyógyszertár (dziudźsertar)
Benzyna – Benzin (benzin)
Stacja benzynowa – Benzinkút (benzinkut)
Autostrada – Autópálya (outopajo)
Ile kilometrów – Hány kilométer? (hań kilomiter)
Mapa – térkép (tyrkyp)
Polska – Lengyelország (Lendielorsag)
Węgry – Magyarország (Modiororsag)
Granica – Határ (hotar)
Sklep – bolt (bolt)
Sklep spożywczy – ABC bolt (abici bolt)
Restauracja – étterem (yitterem)
Ile to forintów? – Hány forint? (hań forint)
Woda mineralna – Ásványvíz (aszwańwiz)
Mleko – Tej (tej)
Masło – Vaj (woj)
Sok owocowy – gyümölcslé (giumulczlyi)
Herbata – tea (tea)
Wino – bor (bor)
Piwo – Sör (sur)
Wędlina – Felvágott (felwagot)
Żółty ser – sajt (szojt)
Owoce – gyümölcs (diumulcz)
Warzywa – zöldség (zuldszig)
Bazar – Piac (pijac)
Targ – Zöldségpiac (zuldszyigpijoc)
Dobry – Jó (ju)
Zły – Rossz (ros)
Mały – Kicsi (kiczi)
Duży – Nagy (nodź)
Ładny – Szép (syip)
Daleko – Messze (messe)
Blisko – Közel (kuzel)
Porządek – Rond (rend)
Dzisiaj – Ma (mo)
Jutro – Holnap (holnop)
Wczoraj – Tegnap (tegnop)
Tydzień – Hét (hyit)
Poniedziałek – Hétfő (hyitfo)
Wtorek – Kedd (ked)
Środa  – Szerda (serdo)
Czwartek – Csütörtök (czutortok)
Piątek – Péntek (pyntek)
Sobota – Szombat (sombot)
Niedziela – Vasárnap (wosyarnop)
Styczeń – Január (januar)
Luty – Február (februar)
Marzec – Március (marciusz)
Kwiecień – Aprilis (aprilisz)
Maj – Május (majusz)
Czerwiec – Június (junjusz)
Lipiec – Július (juljusz)
Sierpień – Augusztus (augustusz)
Wrzesień – Szeptermber (september)
Październik – Október (oktuber)
Listopad – November (nowember)
Grudzień – December (december)

Za co lubisz Węgry?

Pod takim tytułem na jednym forum internetowym piszą ciekawe rzeczy o Węgrzech. Może się tam wpisywać każdy, kto ma jakikolwiek powód, dla którego lubi ten kraj. Wpisy można podzielić na trzy grupy: turystyka, węgierska kuchnia i wpisy natury ogólnej.

W pierwszej grupie zdecydowanie najczęściej wspominany jest Budapeszt, ktoś określił, że lubi go „za całokształt”, ale inni piszą z kolei, że lubią Węgry „za przepiękne miasta” i „za urocze miasteczka”. Ktoś chwali „nocne spacery brzegiem Dunaju”, inny „piękne krajobrazy”, a całe mnóstwo osób lubi baseny termalne – cytuję: „wody termalne nawet w najmniejszej wsi zabitej dechami”.

Kuchnię węgierską uwielbiają prawie wszyscy, jedni ogólnie piszą o „pysznym jedzeniu” i „wspaniałych winach”, inni podają konkretne potrawy, które im zasmakowały: leczo, rétes (rodzaj ciastek), túró rudi (smakołyk z twarogu i czekolady).

Powodzeniem cieszą się ostra papryka w słoiczkach „Erős Pista”, gorzki likier Unikum, a z win słodki Tokaj i wytrawny Egri bikavér. Węgry lubi się za czardasza, „za magiczny, fascynujący język”, „za kwitnące łany słoneczników”, „za wiele słonecznych dni”, „za muzykę i to różnego gatunku”, „za umiejętność wspólnej zabawy” i „za ognisty temperament”.

Ale są też wpisy, które po prostu chwytają człowieka za serce: „za piękne wspomnienia z Węgier mojej mamy”, „za miłych i przyjazdnych nam ludzi”, „za wspaniałych przyjaciół”, „za to, że Węgrzy kochają Polaków”. Chyba nie na darmo mówi się w obu krajach: „Polak – Węgier dwa bratanki…”

Baseny termalne Zsóry w Mezőkövesd

Baseny termalne, gdzie można się pluskać przez cały okrągły rok, to w Polsce często marzenie ściętej głowy. A chciałoby się tak przeciągnąć, rozleniwić, odprężyć, rozgrzać kości i nie być przy tym ograniczonym małymi rozmiarami  naszej ciastej wanny. Kto jeszcze nie słyszał o gorących źródłach, tego mogę zaskoczyć informacją, że całe Węgry są ich pełne - szybko można się do nich dowiercić.

Kąpielisko termalne Zsóry w Mezőkövesd leży w olbrzymim parku i posiada kilkanaście krytych i odkrytych basenów z wodą o temperaturze 32-42 stopnie Celsjusza. To miejsce, gdzie wspaniale można spędzić czas, zrelaksować się, odpocząć od codziennego kieratu. Otacza nas zieleń drzew, wesoły gwar różnej narodowości wczasowiczów, a wszystko to w cudownym, węgierskim słońcu.

Dobra wiadomość dla rodziców: kąpielisko termalne to raj dla maluchów!  Są tu dla nich osobne baseny z wodospadami i zjeżdżalniami. Dla większych „dzieci” bicze i masaże wodne, podwodne prądy, sztuczna fala  i długo by tu jeszcze wymieniać wszystkie czekające na nas atrakcje.

Wody termalne w Mezőkövesd to jednocześnie wody lecznicze, oprócz więc przyjemności pluskania się w cieplutkiej wodzie, mamy świadomość, że wody te korzystnie wypływają na nasze zdrowie , wypędzając z organizmu znienawidzony reumatyzm. Wszyscy, którzy mają problemy z zastałymi stawami zaskoczeni są, gdy po kilku takich kąpielach ich dolegliwości ustępują.

Jednym słowem: kąpiele w gorących źródłach to raj dla ducha i dla ciała!